Czy tatuaż boli? Mapa bólu i przygotowanie do sesji

Czy tatuaż boli? Tak – i nie ma sensu udawać, że jest inaczej. Igła wbija się w skórę od kilkudziesięciu do nawet kilku tysięcy razy na minutę, więc organizm reaguje tak, jak powinien reagować na uszkodzenie tkanki. Dobra wiadomość jest taka, że dla większości osób ból tatuażu jest zdecydowanie bardziej znośny, niż się spodziewały. Zwykle opisuje się go jako intensywne drapanie, pieczenie albo uczucie, jakby ktoś przesuwał po skórze rozgrzaną szpilką. Na większości części ciała mieści się w przedziale 3–6 w dziesięciostopniowej skali, a tylko kilka miejsc regularnie dobija do 8–9.

Odpowiedź na pytanie, czy tatuaż boli, zależy od trzech rzeczy: gdzie na ciele powstaje wzór, jak długo trwa sesja i jaki masz tego dnia próg bólu. Dwie pierwsze zmienne możesz w dużym stopniu zaplanować, trzecią – przygotować. Właśnie temu służy ten artykuł. Znajdziesz w nim mapę bólu z oceną każdej części ciała, wyjaśnienie, dlaczego żebra bolą bardziej niż łydka, i konkretną listę rzeczy, które zrobić dzień przed sesją i w jej trakcie.

Jeśli planujesz dopiero pierwszy tatuaż, potraktuj ten tekst jako instrukcję, jak ułożyć projekt tak, by ból był najmniejszym problemem. A jeśli masz już kilka wzorów i myślisz o żebrach albo mostku, dowiesz się, co cię czeka i jak sobie z tym poradzić.

Skąd się bierze ból przy tatuażu

Maszynka do tatuażu wprowadza igłę na głębokość około 1–2 milimetrów, czyli do warstwy skóry właściwej. To właśnie tam znajdują się zakończenia nerwowe odpowiedzialne za odczuwanie bólu, dotyku i temperatury. Każde wkłucie to mikrouraz, który pobudza receptory bólowe i uruchamia reakcję zapalną: skóra czerwienieje, puchnie, robi się ciepła. Z punktu widzenia organizmu nie ma różnicy, czy rani cię igła w studiu, czy gałąź w lesie – mechanizm obronny jest ten sam.

Na to, jak silnie odbierasz te sygnały, wpływa kilka czynników anatomicznych. Pierwszy to gęstość zakończeń nerwowych – opuszki palców, wargi czy wewnętrzna strona ramienia mają ich wielokrotnie więcej niż skóra na zewnętrznej stronie uda. Drugi to grubość skóry i tkanki podskórnej. Tam, gdzie pod skórą leży warstwa tłuszczu lub mięśni, wibracje igły są amortyzowane. Tam, gdzie zaraz pod skórą jest kość (żebra, mostek, kostka, kolano), każde wkłucie rezonuje i odczuwa się je znacznie mocniej.

Trzeci czynnik to rodzaj pracy, jaką wykonuje tatuator. Kontur robi się igłami o małej średnicy (zwykle 3–7 igieł w zestawie), które wchodzą w skórę precyzyjnie, ale z dużą częstotliwością. Cieniowanie i wypełnianie kolorem wykonuje się większymi zestawami, nawet kilkunastu lub kilkudziesięciu igieł – kłucie jest wtedy mniej punktowe, ale obejmuje większą powierzchnię i powtarza się wiele razy w tym samym miejscu. Większość osób mówi, że kontur boli ostrzej, a wypełnienie bardziej „piecze” i męczy, zwłaszcza w drugiej godzinie sesji.

Jak ludzie opisują ból tatuażu

Nie ma jednego uniwersalnego opisu, ale kilka porównań powtarza się na tyle często, że warto je znać. Przy konturze na miękkiej, dobrze amortyzowanej skórze (przedramię, ramię, łydka) najczęściej pojawia się porównanie do drapania kocimi pazurami albo wielokrotnego zadrapania paznokciem w jednym miejscu. Przy wypełnianiu – do oparzenia słonecznego, po którym ktoś pociera skórę szorstkim ręcznikiem. Na kościach wiele osób opisuje wibrację przechodzącą „przez całe ciało”, a na wewnętrznej stronie bicepsa czy pod kolanem – ostre, elektryzujące ukłucia.

Co istotne, ból tatuażu jest przewidywalny i monotonny. Nie zaskakuje tak jak ból zęba czy skręcona kostka. Po pierwszych 10–15 minutach większość osób „wchodzi w rytm” i przestaje zwracać uwagę na każde wkłucie. Organizm uwalnia endorfiny i adrenalinę, które działają jak naturalny środek przeciwbólowy. Problem w tym, że ten mechanizm ma ograniczony czas działania – po 2–3 godzinach zapasy się wyczerpują i ból, który na początku był w pełni znośny, zaczyna być trudny do wytrzymania. Dlatego ta sama część ciała boli inaczej w pierwszej i w czwartej godzinie sesji.

Mapa bólu tatuażu – gdzie boli najbardziej, a gdzie najmniej

Poniższa tabela to orientacyjna mapa bólu przygotowana na podstawie zgodnych opinii tatuatorów i osób tatuowanych. Skala jest dziesięciostopniowa, gdzie 1 oznacza ledwo wyczuwalny dyskomfort, a 10 – ból na granicy wytrzymałości. Wartości to widełki, bo wrażliwość różni się między ludźmi, a nawet u jednej osoby zmienia się w zależności od dnia, zmęczenia i cyklu hormonalnego.

Kilka wniosków z tabeli. Po pierwsze: zasada „im dalej od kości i im więcej tkanki pod skórą, tym mniej boli” sprawdza się niemal zawsze. Po drugie: miejsca, które zwykle są zakryte i rzadko dotykane – wewnętrzna strona ramienia, boki tułowia, wewnętrzna strona ud – są bardziej wrażliwe, bo skóra nie jest tam „przyzwyczajona” do bodźców. Po trzecie: części ciała, które poruszają się przy oddychaniu (żebra, brzuch) są trudne nie tylko ze względu na ból, ale też dlatego, że trudno zachować tam bezruch, a każde drgnięcie wydłuża pracę tatuatora.

Jeżeli ból jest dla ciebie istotnym kryterium, zestaw tę mapę z informacjami o tym, jak miejsce na ciele wpływa na cenę tatuażu. Często okazuje się, że najmniej bolesne lokalizacje są jednocześnie najtańsze, bo tatuator pracuje na nich szybciej i bez przerw.

Mapa bólu u kobiet i mężczyzn – czy są różnice?

Badania nad progiem bólu nie dają jednoznacznych wyników, ale praktyka studiów tatuażu pokazuje kilka powtarzalnych obserwacji. Kobiety częściej lepiej znoszą długie sesje, a mężczyźni – krótkie, intensywne. Wrażliwość kobiet jest zazwyczaj wyższa w okolicy miesiączki i tuż przed nią, więc jeśli masz wybór, umów sesję w pierwszej połowie cyklu. U mężczyzn bardziej bolesne bywa okolice brodawek i brzuch, u kobiet – mostek i boki żeber. Ogólna kolejność miejsc na mapie bólu pozostaje jednak taka sama bez względu na płeć.

Co wpływa na to, jak bardzo boli tatuaż

Lokalizacja to tylko punkt wyjścia. Na ostateczne odczucie składa się kilka zmiennych, które w dużej mierze kontrolujesz.

Rozmiar i czas trwania sesji

Mały wzór o wielkości 5 centymetrów na przedramieniu to 20–40 minut pracy i dyskomfort, o którym zapominasz jeszcze tego samego dnia. Ten sam wzór na żebrach to nadal krótka sesja, więc nawet przy ocenie 8/10 jest to do przeżycia. Prawdziwa trudność pojawia się przy dużych projektach: 4–6 godzin na rękawie czy plecach to maraton, w którym przez pierwsze dwie godziny jest dobrze, a potem ból narasta nie dlatego, że tatuator mocniej kłuje, lecz dlatego, że twój organizm przestaje produkować wystarczająco dużo endorfin. Doświadczeni tatuatorzy rzadko planują sesje dłuższe niż 5–6 godzin właśnie z tego powodu.

Styl i technika

Realizm i tatuaże kolorowe wymagają wielokrotnego przechodzenia po tej samej powierzchni, żeby uzyskać gładkie przejścia tonalne i nasycone kolory. To oznacza, że już podrażniona skóra jest tatuowana ponownie – i to właśnie ten etap większość osób wskazuje jako najbardziej męczący. Blackwork z dużymi, jednolicie czarnymi płaszczyznami to z kolei godziny „packowania”, czyli gęstego wypełniania, które pali jak oparzenie. Minimalistyczne, liniowe wzory są najmniej bolesne, bo tatuator pracuje cienką igłą i każde miejsce przechodzi tylko raz. Więcej o tym, jak różnią się techniki, przeczytasz w artykule o stylach tatuaży.

Umiejętności tatuatora

Dobry tatuator pracuje na stałej, odpowiedniej głębokości, nie wraca niepotrzebnie do tych samych miejsc i wie, kiedy zrobić przerwę. Początkujący często „przeorują” skórę: wchodzą zbyt głęboko (co boli i powoduje rozlewanie tuszu) albo zbyt płytko, przez co muszą poprawiać kontur drugi i trzeci raz. Różnica w odczuciu bólu między doświadczonym a początkującym tatuatorem bywa ogromna, dlatego decyzja o tym, komu powierzysz skórę, ma znaczenie także z tego powodu.

Nastawienie i lęk

Strach przed bólem potrafi boleć bardziej niż sama igła. Osoby, które przychodzą spięte, z przekonaniem, że „będzie strasznie”, mają podwyższony poziom kortyzolu i adrenaliny jeszcze przed pierwszym wkłuciem, a ich mięśnie są napięte – oba czynniki wzmacniają odczuwanie bólu. Ci, którzy traktują sesję jako coś neutralnego lub wręcz przyjemnego, z reguły oceniają ją o jeden–dwa punkty niżej. Dobra wiadomość: nastawienie da się wypracować. Pomaga rozmowa z tatuatorem przed sesją, obejrzenie, jak pracuje na kimś innym, oraz świadomość, że w każdym momencie możesz poprosić o przerwę.

Twój stan w dniu sesji

Niedospanie, kac, głód, odwodnienie, stres i przeziębienie obniżają próg bólu – czasem bardzo wyraźnie. Osoby, które przychodzą po nieprzespanej nocy, zazwyczaj znoszą sesję o jedną–dwie jednostki w skali gorzej niż te same osoby wypoczęte. Zmęczony organizm szybciej wyczerpuje też rezerwy adrenaliny, a to oznacza, że ból „dopada” cię wcześniej niż po dwóch godzinach.

Jak przygotować się do tatuażu – dzień przed i w dniu sesji

Przygotowanie do sesji nie jest skomplikowane, ale ma realny wpływ na to, jak zniesiesz ból i jak dobrze wzór się zagoi. Poniżej znajdziesz plan na dwa dni.

Dzień przed sesją

Wyśpij się – to najważniejszy punkt całej listy. Minimum 7 godzin snu podnosi próg bólu i daje organizmowi energię na walkę ze stresem. Nie pij alkoholu przez co najmniej 24 godziny przed wizytą, a najlepiej 48. Alkohol rozrzedza krew, co powoduje mocniejsze krwawienie w trakcie tatuowania, wypłukiwanie tuszu ze skóry i konieczność poprawek. Dodatkowo odwadnia, a odwodniona skóra jest twardsza, gorzej przyjmuje pigment i boli bardziej. Z tego samego powodu unikaj aspiryny i innych leków rozrzedzających krew, jeśli nie masz ich zaleconych przez lekarza.

Pij dużo wody – 2–3 litry dziennie przez dwa dni przed sesją. Nawodniona skóra jest elastyczna, igła wchodzi w nią łatwiej, a tatuator potrzebuje mniej przejść, by uzyskać równomierny kolor. Jeśli miejsce jest owłosione, nie gol go sam – tatuator zrobi to na miejscu jednorazową maszynką. Samodzielne golenie dzień wcześniej kończy się często podrażnieniem, drobnymi zacięciami i wrastającymi włoskami, przez które tatuator może odmówić pracy.

Przez tydzień przed sesją nie opalaj się i nie korzystaj z solarium. Poparzona słońcem skóra jest w stanie zapalnym, nie da się jej bezpiecznie tatuować i większość studiów przełoży wizytę. Zadbaj za to o nawilżenie – przez kilka dni smaruj miejsce zwykłym balsamem bez zapachu, ale w dniu sesji skórę zostaw czystą.

W dniu sesji

Zjedz solidny posiłek 1–2 godziny przed wizytą. Tatuowanie to dla organizmu stres, podczas którego poziom cukru we krwi spada – stąd bierze się słabość, zimne poty i omdlenia, które zdarzają się głównie osobom, które przyszły na pusty żołądek. Najlepszy jest posiłek z węglowodanami złożonymi i białkiem: owsianka, kanapki z pełnoziarnistego pieczywa, ryż z kurczakiem. Unikaj dużej ilości kawy i energetyków – kofeina podnosi tętno, nasila drżenie i zwiększa wrażliwość na ból.

Ubierz się wygodnie i tak, by miejsce tatuowania było łatwo dostępne. Na łydkę – krótkie spodenki, na żebra – luźna koszula rozpinana z przodu, na ramię – koszulka bez rękawów. Weź coś ciepłego na wierzch, bo w studiach bywa chłodno, a wyziębiony organizm gorzej znosi ból. Ubrania powinny być stare lub ciemne – odpadki tuszu i plazmy mogą je poplamić.

Zabierz ze sobą słodką przekąskę (baton, banan, kostki czekolady), butelkę wody i słuchawki. Sok lub słodki napój w połowie długiej sesji wyraźnie poprawia samopoczucie. Jeśli studio tego nie zabrania, możesz wziąć tablet z filmem albo książkę – odciągnięcie uwagi to jeden z najskuteczniejszych sposobów na ból.

Jak znosić ból w trakcie sesji tatuażu

Gdy igła już pracuje, masz do dyspozycji kilka sprawdzonych narzędzi. Żadne z nich nie wyłączy bólu, ale razem mogą zmniejszyć go o połowę.

Oddychanie

To najprostsza i najbardziej niedoceniana technika. Naturalna reakcja na ból to spłycenie oddechu i napięcie mięśni – a napięte mięśnie i mało tlenu we krwi zwiększają odczuwanie bólu. Oddychaj powoli przez nos, licząc do czterech, i wydychaj przez usta, licząc do sześciu. Przy szczególnie bolesnych momentach (kontur na kości, cieniowanie wrażliwego miejsca) rób długi wydech dokładnie wtedy, gdy igła pracuje. Tatuatorzy często sami to podpowiadają, bo rozluźniony klient to równiej napięta skóra i lepszy efekt.

Odwrócenie uwagi

Mózg ma ograniczoną „przepustowość” na bodźce. Jeśli zajmiesz go rozmową, filmem, podcastem albo grą, mniej zasobów zostaje na przetwarzanie sygnałów bólowych. Najlepiej działa aktywne zajęcie – rozmowa z tatuatorem lub osobą towarzyszącą, gra na telefonie, audiobook z wciągającą fabułą. Muzyka też pomaga, ale pasywne słuchanie znanych piosenek działa słabiej niż coś, co wymaga uwagi.

Przerwy

Masz prawo poprosić o przerwę w każdej chwili. Krótka, 5-minutowa pauza co godzinę, żeby wstać, rozprostować nogi, napić się i zjeść coś słodkiego, zdecydowanie poprawia wytrzymałość. Nie przesadzaj jednak z częstotliwością – po każdej przerwie pierwsze minuty znów bolą mocniej, bo mija efekt „wejścia w rytm”. Jedna przerwa na godzinę to rozsądny kompromis.

Bezruch

Brzmi paradoksalnie, ale im mniej się ruszasz, tym mniej boli. Każde drgnięcie to ryzyko krzywej linii, konieczność poprawki i dodatkowe wkłucia w podrażnioną skórę. Jeśli wiesz, że będzie ci trudno wytrzymać w jednej pozycji, powiedz o tym tatuatorowi na początku – dobrze ułożone ciało i podparcie poduszkami robią ogromną różnicę, zwłaszcza przy żebrach i kolanie.

Znieczulenie do tatuażu – czy warto i ile kosztuje

Kremy znieczulające z lidokainą (zwykle 4–5%) są legalne, dostępne w aptekach i coraz częściej stosowane, zwłaszcza przy najbardziej bolesnych miejscach. Działają na zasadzie blokowania przewodzenia sygnału w zakończeniach nerwowych skóry. Nakłada się je grubą warstwą 60–90 minut przed sesją, pod folię spożywczą, i zmywa bezpośrednio przed rozpoczęciem pracy. Efekt utrzymuje się zazwyczaj 1–2 godziny, potem słabnie – przy dłuższych sesjach tatuator może zastosować dodatkowo preparat w sprayu lub żelu działający na już otwartą skórę.

Koszt kremu znieczulającego to orientacyjnie od 40 do 120 zł za opakowanie, które wystarcza na jedno lub dwa średnie miejsca. Niektóre studia oferują znieczulenie w cenie sesji, inne doliczają od 50 do 150 zł. Przed użyciem zawsze uzgodnij to z tatuatorem – część z nich nie lubi pracować na znieczulonej skórze, bo zmienia ona swoją strukturę: robi się bardziej gumowata, inaczej przyjmuje tusz i może dawać gorsze nasycenie koloru. Niektórzy odmawiają zupełnie, inni akceptują tylko konkretne preparaty.

Są też wady. Kremy z lidokainą mogą wywołać reakcję alergiczną, obkurczają naczynia krwionośne (co jest akurat korzystne) i czasem powodują, że ból „wraca” nagle i gwałtownie w połowie sesji, gdy znieczulenie przestaje działać – wiele osób ocenia to jako gorsze doświadczenie niż stały, przewidywalny ból od początku. Nie stosuj kremów na dużych powierzchniach bez konsultacji – lidokaina przenika do krwi, a jej przedawkowanie jest realne przy pokryciu całych pleców lub uda.

Tabletki przeciwbólowe to osobny temat. Paracetamol przyjęty godzinę przed sesją nieco pomaga i jest bezpieczny. Ibuprofen i aspiryna rozrzedzają krew, więc większość tatuatorów ich nie poleca. Jakiekolwiek leki uspokajające i alkohol są wykluczone – studio ma prawo odmówić wykonania tatuażu osobie pod ich wpływem, a zgoda podpisana w takim stanie może być prawnie nieważna.

Ile trwa ból po tatuażu i kiedy powinien zaniepokoić

Po zakończeniu sesji skóra zachowuje się jak po mocnym oparzeniu słonecznym: jest zaczerwieniona, ciepła, lekko opuchnięta i piecze przy dotyku. To normalne i trwa zazwyczaj 1–3 dni. Przy dużych pracach (rękaw, plecy, udo) opuchlizna może być wyraźna, a kończyna może sztywnieć – zwłaszcza przy tatuażach na stawach i stopach, gdzie sprawdza się trzymanie nogi wyżej i chłodne okłady przez ubranie, nigdy bezpośrednio na ranę. W drugim i trzecim dniu ból zamienia się w tkliwość, a od około czwartego dnia dominującym odczuciem jest świąd towarzyszący złuszczaniu się skóry.

Powinny zaniepokoić cię: nasilający się ból po trzecim dniu zamiast słabnącego, gorączka, ropna wydzielina, nieprzyjemny zapach, rozszerzające się zaczerwienienie z wyraźną granicą albo czerwone smugi odchodzące od tatuażu. To mogą być objawy zakażenia, które wymaga wizyty u lekarza, a nie czekania. Ryzyko minimalizujesz przez prawidłowe gojenie – szczegółowo opisujemy je w tekście o pielęgnacji świeżego tatuażu.

Normalne jest też to, że przez kilka dni czujesz się ogólnie zmęczony. Długa sesja to dla organizmu spory wysiłek – podnosi poziom kortyzolu, obciąża układ odpornościowy i sprawia, że następnego dnia możesz czuć się jak po przebytym lekkim przeziębieniu. Zaplanuj spokojny wieczór, nie idź po sesji na siłownię ani na imprezę.

Najmniej bolesne miejsca na pierwszy tatuaż

Jeśli nie wiesz, jak zareagujesz na igłę, wybierz miejsce z dolnej części mapy bólu. Zewnętrzna strona przedramienia to najpopularniejszy wybór na początek i jednocześnie jeden z najlepszych: mało boli, dobrze się goi, jest łatwo dostępna dla tatuatora i widoczna dla ciebie, co ułatwia pielęgnację. Zewnętrzna strona ramienia (okolice bicepsa) daje podobny komfort, a dodatkowo wzór łatwo zakryć rękawem, jeśli pracujesz w miejscu, w którym tatuaże nie są mile widziane. Łydka i zewnętrzna strona uda to dobre lokalizacje na większe projekty – skóra jest tam gruba, a powierzchnia pozwala na wzór, który nie musi być miniaturą.

Unikaj na start żeber, stóp, dłoni, mostka i wewnętrznej strony ramion. Nie dlatego, że nie wytrzymasz – wytrzymasz, ludzie robią to codziennie – ale dlatego, że pierwszy tatuaż powinien być dobrym doświadczeniem, a nie testem charakteru. Ból na poziomie 8/10 przez dwie godziny potrafi zniechęcić do kolejnych projektów nawet osoby o wysokim progu bólu. Jeśli wymarzony wzór pasuje tylko na żebra, rozważ zrobienie najpierw czegoś małego w łatwiejszym miejscu, żeby poznać własną reakcję. Jeśli rozważasz niewielki motyw na start, sprawdź też, ile kosztuje mały tatuaż w różnych lokalizacjach – przy drobnych wzorach różnica w bólu między miejscami jest odczuwalna, ale krótkotrwała.

Najczęstsze pytania

Czy tatuaż boli bardziej niż szczepienie albo pobranie krwi?

Jedno wkłucie igły do tatuażu jest mniej bolesne niż zastrzyk, bo igła jest cieńsza i wchodzi płycej. Różnica polega na tym, że wkłuć jest tysiące i trwają przez wiele minut lub godzin. Pojedynczy moment jest łagodniejszy, ale całość jest bardziej męcząca. Osoby, które dobrze znoszą pobieranie krwi, zwykle bez problemu znoszą też tatuaż na przedramieniu czy ramieniu.

Czy można zemdleć podczas tatuowania?

Tak, choć zdarza się to rzadko i prawie zawsze z powodu niskiego poziomu cukru we krwi, odwodnienia lub silnego stresu, a nie samego bólu. Najczęściej dotyczy osób, które przyszły na pusty żołądek lub po nieprzespanej nocy. Solidny posiłek, woda i słodka przekąska w trakcie sesji eliminują ten problem niemal całkowicie. Jeśli poczujesz zimne poty i zawroty głowy, od razu powiedz o tym tatuatorowi.

Czy kontur boli bardziej niż cieniowanie?

Większość osób odczuwa kontur jako ostrzejszy, bardziej „kłujący” ból, a cieniowanie i wypełnianie jako piekące i męczące, zwłaszcza po dłuższym czasie. Kontur jest zwykle wykonywany na początku sesji, kiedy skóra jest świeża i masz pełne zapasy endorfin, więc bywa łatwiejszy niż godziny wypełniania na już podrażnionej skórze. Przy dużych pracach etap wypełniania zazwyczaj uznaje się za trudniejszy.

Czy drugi tatuaż boli mniej niż pierwszy?

Fizycznie nie – skóra nie przyzwyczaja się do igły. Psychicznie natomiast tak: wiesz już, czego się spodziewać, nie ma lęku przed nieznanym, umiesz oddychać i rozluźnić się. Dlatego większość osób ocenia drugi i kolejne tatuaże jako mniej bolesne, nawet jeśli obiektywnie znajdują się w trudniejszym miejscu niż pierwszy.

Czy mogę wziąć tabletkę przeciwbólową przed tatuażem?

Paracetamol przyjęty godzinę przed sesją jest bezpieczny i może nieco pomóc. Unikaj ibuprofenu, aspiryny i innych niesteroidowych leków przeciwzapalnych, ponieważ rozrzedzają krew, zwiększają krwawienie i utrudniają wprowadzenie tuszu. Leki uspokajające i alkohol są wykluczone – studio ma prawo odmówić wykonania zabiegu osobie pod ich wpływem.

Jak długo można wytrzymać jedną sesję?

Większość osób komfortowo znosi 2–3 godziny, a dobrze przygotowanych i zmotywowanych – 4–6 godzin. Powyżej tego czasu organizm wyczerpuje naturalne rezerwy przeciwbólowe i ból wyraźnie narasta. Doświadczeni tatuatorzy dzielą duże projekty na sesje po 4–5 godzin w odstępach co najmniej 2–3 tygodni, żeby skóra zdążyła się zagoić.

Podsumowanie

Czy tatuaż boli? Boli, ale w sposób przewidywalny i w większości miejsc na ciele dużo łagodniejszy, niż podpowiada wyobraźnia. Zewnętrzne strony przedramienia, ramienia, uda i łydka to miejsca, które większość osób ocenia na 2–4 w skali dziesięciostopniowej. Żebra, mostek, stopy, dłonie, kolana i wewnętrzna strona ramion to lokalizacje dla osób, które już wiedzą, jak reagują na igłę, i są gotowe na 7–9 punktów. Ból zależy też od długości sesji, techniki i – w bardzo dużym stopniu – od twojego stanu w dniu wizyty.

Najlepsze przygotowanie to sen, woda, solidny posiłek, brak alkoholu i spokojny oddech w pierwszych piętnastu minutach. Jeśli mimo to boisz się bólu, wybierz małe, liniowe wzory w łatwym miejscu, rozważ krem z lidokainą po uzgodnieniu z tatuatorem i pamiętaj, że przerwa jest zawsze dozwolona. Ból mija w kilka dni, a tatuaż zostaje na lata – i prawie każdy, kto zrobił pierwszy, mówi potem to samo: „myślałem, że będzie gorzej”.